De wijziging van de akte van splitsing

Datum 01 / 01 / 2011
Door Norbert Rijssenbeek In Kennisbank, Nieuwsberichten en Blog

gemeenschappelijke ruimte

Al geruime tijd bestaat er bij appartementseigenaren een grote behoefte aan een mogelijkheid om op een meer eenvoudige en soepele wijze de akte van splitsing aan te passen. Die behoefte bestaat met name, indien zich gewijzigde, vaak feitelijke omstandigheden in de loop der jaren hebben voorgedaan dan wel indien bijvoorbeeld de bestaande akte “fouten”, onvolkomenheden en/of leemtes in zich bergt.

Onderhandse overeenkomst in plaats van wijziging akte

Veel appartementseigenaars schrikken van de gevolgen van de wijziging van de akte van splitsing; het wijzigen van de akte van splitsing kost immers geld, terwijl met een wijziging ook geruime tijd kan zijn gemoeid. Soms komt het dan ook voor, dat de appartementseigenaars er voor kiezen om een van de splitsingsakte afwijkend besluit te nemen, maar dan een besluit, waar alle eigenaars aan zijn gebonden, dus door ondertekening van een afzonderlijke overeenkomst of van de notulen van de betreffende Vergadering van Eigenaars. De eigenaars, die hebben getekend, zijn dan uiteraard aan die overeenkomst gebonden. Een dergelijke overeenkomst heeft evenwel geen zakelijke werking zodat opvolgende eigenaars aan een dergelijke overeenkomst niet gebonden zullen zijn. Dergelijke overeenkomsten zijn dus in de regel slechts zinvol, indien zij aan een bepaalde (korte) tijd zijn gebonden .

Een dergelijke overeenkomst kan overigens in een enkel geval ook een soort voorloper zijn van de wijziging van de akte: indien de eigenaars menen, dat niet op wijziging van de akte van splitsing kan worden gewacht – om welke reden dan ook – kan een dergelijke overeenkomst dus uitkomst bieden, dus voor de termijn, dat de akte nog niet is gewijzigd.

Artikel 5:139 lid 2 BW

De gemakkelijkste weg om tot wijziging van de akte te komen is het nemen van een vergaderbesluit met een gekwalificeerde meerderheid van vier vijfden van het aantal stemmen dat aan de eigenaars toekomt. Dat is dus in feite 80% van het totaal in de akte van splitsing genoemde aantal stemmen. Van belang is wel, dat tijdens de betreffende Vergadering van Eigenaars exact wordt genotuleerd, wie wel en wie niet voor het besluit tot wijziging heeft gestemd, zodat daarover in het vervolg van het traject geen onduidelijkheid zal bestaan. Aanbevelenswaard is in dit kader aan de notulen van de betreffende vergadering een ondertekende lijst van alle in de kadastrale registers genoemde appartementsgerechtigden te hechten. Aan de hand van deze notulen met lijst zal de notaris dan aan het werk kunnen gaan, in eerste instantie door een concept wijzigingsakte op te stellen.

Niet vergeten mag worden, dat het vergaderbesluit op vordering van een of meer appartementsgerechtigden door de rechter op de voet van artikel 5:140a BW kan worden vernietigd. De rechter kan het verzoek afwijzen, wanneer de eiser geen schade lijdt of hem een redelijke schadeloosstelling wordt aangeboden. Uiteindelijk komt het er hier op neer, dat de rechter zal beoordelen, of de tegenstemmers voldoende belang hebben bij hun actie en zo ja, of wellicht een schadeloosstelling moet worden toegekend, althans indien het nadeel in geld kan worden uitgedrukt. Ofschoon ten aanzien van deze regelgeving nog nauwelijks rechtspraak voorhanden is, ziet het er naar uit, dat ook hier het begrip “redelijkheid en billijkheid” om de hoek zal komen kijken. Daarbij zou de rechter kunnen verwijzen naar reeds oudere rechtspraak van de Hoge Raad: “een afweging van de redelijkheid van de beoogde wijziging van de akte van splitsing tegen die van de bestaande regeling behoort tot het beoordelingsspectrum van de rechter”.

Van belang is dan nog op te merken, dat de toestemming van de hypotheekhouders nodig blijft. Dus hier geen 80% van de hypotheekhouders maar altijd 100% van de hypotheekhouders. Juist omdat de hypotheekhouders in het algemeen geen problemen hebben met de wijziging van de akte, mits de waarde van hun verhaalsobject maar niet wordt aangetast, is dit eigenlijk een wat vreemde gang van zaken. Een vergemakkelijking van de regelgeving met betrekking tot de wijziging van de akte impliceert dat in ieder geval niet. Waar hypotheekhouders bij de wijziging immers veelal geen belang hebben en zich dus niet (direct) verklaren, ziet het er naar uit, dat in de toekomst nog heel wat vervangende machtigingen ten behoeve van die hypotheekhouders aan de rechter zullen moeten worden gevraagd.

Wanneer is wijziging noodzakelijk?

Zoals hierboven reeds gemeld, komt het in een zeer beperkt aantal gevallen voor, dat het op basis van het beginsel van de redelijkheid en billijkheid niet altijd noodzakelijk is om de akte van splitsing te wijzigen, ook indien er sprake is of zal zijn van strijd met de in de akte opgenomen regelgeving. Beklemtoond moet evenwel worden, dat bedoelde situaties slechts uitzonderingssituaties zijn. In beginsel moet dus in alle onderstaande situaties zonder meer voor wijziging van de akte van splitsing worden gekozen.

Wijziging van de akte is in ieder geval noodzakelijk in de volgende gevallen:

  1. Verkleining c.q. vergroting van de in de splitsing betrokken grond. Bijvoorbeeld in het geval van verkoop van een stukje grond aan een derde of bij de verwerving van een stukje grond ten behoeve van de uitbreiding van een parkeerplaats of de tuin. Overigens is verwerving van een stukje grond ook mogelijk, doordat de VvE dat stukje grond koopt en geleverd krijgt. De grond behoort dan niet tot de in de splitsing betrokken grond maar in eigendom van de VvE zelf.
  2. Veranderingen in de begrenzing van de privé gedeelten; dus bijvoorbeeld vergroting c.q. verkleining van de privé gedeelten.

Deze situatie behoeft nuancering; de Hoge Raad heeft immers in meerdere arresten van enkele jaren geleden overwogen, dat “voor niet structurele wijzigingen in of tussen privé gedeelten, die geen gevolgen hebben voor de omvang van de rechten en verplichtingen van de appartementseigenaar,” geen wijziging van de akte noodzakelijk is. Tegelijkertijd dat “de rechtszekerheid vereist, dat verkrijgers van een appartementsrecht zich door raadpleging van de openbare registers op de hoogte kunnen stellen van de feiten, die voor de rechtstoestand van het appartementsrecht van belang zijn” en dat dus “de akte van splitsing en de splitsingstekeningen een juist beeld moeten geven van de omvang van de rechten en verplichtingen van de appartementseigenaars.” Enkele voorbeelden maken dat duidelijk: het maken van een interne verbinding door middel van een trap van het ene appartement naar het daarboven gelegen appartement of het maken van een doorbraak tussen twee naast elkaar gelegen appartementen is geen wijziging, die voor de rechtstoestand van het appartementsrecht van belang is; deze wijzigingen zijn immers niet terug te vinden in de akte en/of de splitsingstekening, terwijl daardoor vermoedelijk ook niet de verdeelsleutels zullen wijzigen. De rechtspraak leert bovendien, dat zelfs de aanbouw van kamers op het dakterras van een penthouse of de uitbouw van een appartement op het balkon of het terras van een appartement – mits zulks maar gebeurt binnen de begrenzingen van het privé gedeelte – in goederenrechtelijke zin geen wijziging van de juridische situatie betekent en dat dus wijziging van de akte niet nodig Van belang is dus de vraag, of de op de splitsingstekening staande begrenzingen van het privé gedeelte worden overschreden of niet; zo ja: wijziging; zo niet: geen wijziging. Overigens zullen dit soort wijzigingen wel invloed hebben op of raakpunten hebben met de gemeenschappelijke gedeelten en zaken, zodat de Vergadering van Eigenaars wèl toestemming voor de werkzaamheden moet geven.

  1. Wijziging van de breukdelen.

Deze situatie spreekt wel voor zich: het mag duidelijk zijn, dat waar het de bedoeling is, dat de breukdelen worden gewijzigd en er dus sprake is van een gewenste wijziging van de omvang van de rechten en verplichtingen van de appartementseigenaar, zulks alleen via de wijziging van de akte kan geschieden.

  1. Wijziging van het Splitsingsreglement en de daarin opgenomen statuten van de VvE.

Ook hier is sprake van wijziging van de rechten en verplichtingen van de appartementseigenaar, zodat wijziging van de akte noodzakelijk is.

Het Huishoudelijk Reglement

Een veel gehoorde vraag is, in hoeverre rechten en verplichtingen in een Huishoudelijk Reglement kunnen worden neergelegd; het maken of wijzigen van een Huishoudelijk Reglement heeft immers heel wat minder voeten in aarde dan het wijzigen van de akte zelf. Ook ten aanzien van deze vraagstelling heeft de Hoge Raad werkbare handvatten geleverd: “regels omtrent gebruik, beheer en onderhoud van de gemeenschappelijke gedeelten en privé gedeelten behoren in beginsel uit de openbare registers kenbaar te zijn en moeten dus in het Splitsingsreglement worden opgenomen. Slechts met betrekking tot het gebruik, waaronder te verstaan de wijze van feitelijk gebruik kunnen regels van orde ook in het Huishoudelijk Reglement worden gegeven, mits het Splitsingsreglement daartoe uitdrukkelijk de mogelijkheid opent”.

Voor veel oude Verenigingen zit de angel in het staartje: “mits het Splitsingsreglement daartoe uitdrukkelijk de mogelijkheid opent”. Veel oude Splitsingsreglementen, waaronder in ieder geval ook het model- Splitsingsreglement 1973, hebben weliswaar een bepaling, waarbij het mogelijk wordt gemaakt om het gebruik van de gemeenschappelijke gedeelten door een Huishoudelijk Reglement te laten regelen (artikel 28 lid 1 MR 1973), doch geen bepaling, waarbij het mogelijk wordt gemaakt om het gebruik van de privé gedeelten bij Huishoudelijk Reglement te regelen. Desondanks zijn er heel wat oude VvE’s, die in hun Huishoudelijk Reglement dit soort regelingen wel hebben opgenomen. Nu die regelingen dus niet op de wet c.q. het Splitsingsreglement zijn gebaseerd, zijn die regelingen in beginsel nietig. Op die regelingen kan dus in beginsel geen beroep worden gedaan. Herhaaldelijk stoten die VvE’s in dit kader dan ook hun hoofd bij rechters, waar het zaken betreft tot nakoming van die in het Huishoudelijk Reglement ten onrechte opgenomen regelingen. Alleen al vanwege deze omstandigheid verdient het dus voor oude VvE’s aanbeveling om de akte van splitsing te wijzigen.

Indien vervolgens in de akte van splitsing wèl de mogelijkheid is geschapen om dit soort regelgeving in het Huishoudelijk Reglement op te nemen, betekent dat nog niet, dat in het Huishoudelijk Reglement allerlei beperkingen van het privé gebruik kunnen worden ondergebracht. De rechtspraak stelt daar een limiet aan: “Beperkingen, die een grote inbreuk op het gebruiksrecht van de appartementseigenaar met zich meebrengen, kunnen uitsluitend in het Splitsingsreglement worden opgenomen.” Maar welke beperkingen nu wel en welke niet? Een kort resumé van recente jurisprudentie leert het volgende:

Niet mogelijk:

  • Verbod van bewoning door meer dan twee personen
  • Verbod van kamerverhuur
  • Verbod van onderverhuur
  • Verbod van verhuur langer dan 8 weken
  • Verplichting van verhuur via een verhuurorganisatie
  • Ballotage- c.q. toelatingsregelingen
  • Branchebeschermende regelingen bij winkelcentra
  • Aanbiedingsplicht ten behoeve van de overige eigenaars
  • Verbod van bed- en breakfastaccommodatie
  • Verbod van gebruik door instanties, die zogenaamd “begeleid wonen” ten doel hebben

Wel mogelijk:

  • Plaatsen van antennes
  • Houden van huisdieren
  • Leggen van harde vloerbedekking
  • Het hangen van wasgoed aan de buitengevel etc.

Aldus dient de regelgeving van het Huishoudelijk Reglement zich voor wat betreft het gebruik van de privé gedeelten te beperken tot orderegelgeving. Beperking van de eigendomsrechten valt daar dus niet onder.

De wijziging van de bestemming

Een veel gehoord misverstand is, dat ook bij wijziging van de bestemming van een privé gedeelte een wijziging van de akte noodzakelijk is. Dat is in beginsel niet zo. In alle vier model-Splitsingsreglementen 1973, 1983, 1992 en 2006 is immers een bepaling opgenomen, welke het de Vergadering van Eigenaars mogelijk maakt aan een eigenaar toestemming te geven voor een gebruik dat afwijkt van de in de akte van splitsing genoemde bestemming. De Vergadering heeft dus bijvoorbeeld de mogelijkheid om een privé garage tot privékantoor te bestemmen, of een woning tot een tandartspraktijk etc.

Plan van aanpak

De praktijk leert, dat veel VvE’s voor een wijziging van de akte van splitsing terugdeinzen; zoals boven reeds gezegd, zou de wijziging immers te duur zijn en/of veel te lang duren. Het komt daarom regelmatig voor, dat het niet tot een wijziging van de akte van splitsing komt, ook in het geval eigenlijk in strijd met diezelfde akte van splitsing wordt gehandeld.

Rijssenbeek Advocaten is van oordeel, dat een VvE altijd een akte van splitsing zou moeten hebben, welke niet alleen bij de feitelijke situatie van het appartementencomplex en de wensen van de leden van de VvE passend is maar ook zoveel mogelijk overeenkomstig de huidige wetgeving en inzichten alsmede up to date is.

Ter bevordering daarvan heeft Rijssenbeek Advocaten de Module Wijziging Akte van Splitsing ontwikkeld. Voor die module wordt verwezen naar de speciale knop op onze website.

Voor nadere informatie over dit onderwerp: mr. Norbert Rijssenbeek en mr. Michel Elbers.

Terug naar overzicht

Juridische abonnementen

Met onze abonnementen bieden wij continue juridische ondersteuning, bijstand en actuele informatie op het gebied van appartementsrecht.

Juridische abonnementen

Nieuwsbrief ontvangen?

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen en nieuwsberichten? Meld u zich dan aan voor onze nieuwsbrief.

Rijssenbeek Advocaten - Velperweg 35-1 - 6824 BE Arnhem - E info@rijssenbeek.nl - T 026 - 443 42 49

© Copyright 2015 - Rijssenbeek Advocaten

Gerealiseerd door Nicetoclick.com